Związek Gmin

Karkonoskich

Pałac Bukowiec

Pyły zawieszone - PM2,5 i PM10

Czym są pyły zawieszone?

Pył zawieszony, czyli PM (w skrócie od angielskiej nazwy Particulate Matter) to unoszące się w powietrzu drobne cząsteczki stałe albo krople cieczy. Jego pochodzenie może być naturalne (pyłem zawieszonym pochodzenia naturalnego jest np. popiół wulkaniczny lub pył mineralny) bądź związane z działalnością człowieka (taki pył powstaje w procesie spalania paliw oraz przekształceń innych zanieczyszczeń obecnych w powietrzu).

Pył zawieszony jest mieszaniną substancji organicznych i nieorganicznych. Często znajdują się w nim:

  • wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA) – grupa obejmująca ponad 200 policyklicznych węglowodorów aromatycznych, z których znaczna część ma potwierdzone działanie rakotwórcze i toksyczne (najpopularniejszym, a zarazem najgroźniejszym WWA jest benzopiren),
  • metale ciężkie, m.in. arsen, kadm, nikiel i ołów,
  • furany,
  • siarka,
  • azbest.

Dokładny skład  pyłu uzależniony jest od warunków, w jakich doszło do jego powstania.

Frakcje pyłu zawieszonego

W analizach dotyczących jakości powietrza oraz zależności między jego stanem a zdrowiem człowieka zazwyczaj wyróżnia się dwie frakcje pyłu zawieszonego:

  • pył PM10 – składa się z cząsteczek o średnicy do 10 μm,
  • pył PM2,5 – złożony z cząsteczek o średnicy do 2,5 μm.

Podział pyłów zawieszonych w zależności od wielkości tworzących je cząsteczek jest bardzo ważny, ponieważ im mniejsze drobinki, tym większe zagrożenie stanowią dla naszego zdrowia. Symbol μm oznacza mikrometr, czyli jedną milionową metra. W zrozumieniu tego, z jak mikroskopijnymi rozmiarami mamy do czynienia w przypadku pyłów zawieszonych, pomoże poniższy obrazek.

Pył zawieszony składa się z cząsteczek o średnicy kilka, a nawet kilkadziesiąt razy mniejsze od średnicy ludzkiego włosa, dlatego bez trudu przenika do dróg oddechowych wraz ze wdychanym tlenem. Drobniejsze frakcje pyłu przedostają się krwiobiegu, a stąd mają już dostęp do wszystkich narządów wewnętrznych.

Pył zawieszony – normy

Zgodnie z normami WHO dopuszczalne średniodobowe stężenie pyłów zawieszonych wynosi:

  • dla pyłu PM10 – 50 µg/m³,
  • dla pyłu PM2,5 – 25 µg/m³.

Dopuszczalne stężenie śródroczne to:

  • dla pyłu PM10 – 20 µg/m³ (w Polsce zwiększone do 40 µg/m³),
  • dla pyłu PM2,5 – 10 µg/m³ (w Polsce zwiększone do 25 µg/m³, a od 2020 do 20 µg/m³).

Wyznaczony przez WHO średniodobowy poziom pyłu PM10 może być przekroczony maksymalnie przez 35 dni w roku. Jak ma się do stanu powietrza w naszym kraju?

Zdarza się, że limit ten przekroczony zostaje już w lutym, a sytuacje, gdy stężenie pyłów zawieszonych bywa ponad pięciokrotnie wyższe od dopuszczalnych norm, nie należy do rzadkości. Fatalną jakość powietrza w Polsce od kilku lat potwierdzają opracowywane przez WHO rankingi najbardziej zanieczyszczonych miast Europy, w których uwzględniane jest stężenie właśnie pyłów zawieszonych PM10 i PM2,5.

Pył zawieszony a zdrowie człowieka

Drobne cząsteczki pyłów zawieszonych z łatwością przedostają się do górnych dróg oddechowych i oskrzeli, wprowadzając do organizmu wszystkie zawarte w sobie toksyny. Pierwszymi efektami ich obecności są kaszel, zadyszka, zapalenie gardła oraz nasilenie objawów astmy i chorób alergicznych, takich jak katar sienny, zapalenie spojówek, egzema. Konsekwencje długotrwałego oddychania powietrzem zanieczyszczonym pyłami zawieszonymi bywają jednak znacznie poważniejsze.

Grupy najbardziej podatne na szkodliwy wpływ pyłów zawieszonych

Za osoby szczególnie narażone na szkodliwy wpływ pyłów zawieszonych uznaje się:

  • seniorów – w podeszłym wieku wzrasta zagrożenie zawałem i udarem, a układ odpornościowy nie jest tak sprawny, jak u osób młodszych,
  • dzieci – oddychają z większą częstotliwością niż dorośli i często wdychają powietrze ustami, a ponadto ich bariery ochronne takie jak śluzówka i nabłonek nie są jeszcze w pełni ukształtowane,
  • osoby cierpiące na schorzenia układu krążenia i układu oddechowego oraz alergie – ze względu na możliwość nasilenia objawów chorobowych,
  • ludzie aktywni fizycznie – w trakcie wysiłku fizycznego zwiększa się zapotrzebowanie na tlen, co prowadzi do wdychania jeszcze większych ilości pyłów,
  • kobiety ciężarne – ekspozycja na smog może doprowadzić do przedwczesnego porodu, uszkodzenia płodu, niskiej masy urodzeniowej dziecka oraz podatności na zapalenia płuc w wieku niemowlęcym.